Osmanlı saraylarında Divan-ı Hümayun toplantılarının yapıl­dığı yerler olan divanhaneler hakkında, ilk dönemlere dair bilgimiz sınırlıdır. Bursa Sarayı zaten bilinmez; 1877- 78 Osmanlı-Rus Savaşı'nda büyük hasar gören Edirne Sarayı'nda ise, Divan toplantıları için tahsis edilmiş bir Kubbealtı oldugu bilinir. Topkapı Sarayı'nda ise Divan-ı Hümayun toplantıla­rı, Kanuni zamanına kadar ikinci avluda, bugünkü Di­vanhane'nin hemen arkasında yer alan Eski Divanhane'de yapılırdı. Bugünkü üç kubbeden oluşan Kubbealtı binası, Eski Divanhane'nin yetersiz kal­ması üzerine, Kanuni'nin sal­tanatı başlarında, veziriazam İbrahim Paşa tarafından yap­tırıldı. Kubbealtı'nın üç kubbe­sinden 'Divanhane' ismiyle anılan birisi, Divan toplantı yeri idi. Bu kısımda, Divan üyelerinin teşrifat kaidelerine göre belirlenmiş oturma yerle­ri vardı.

 

Divan'da nasıl oturulurdu?

 

Sadrazam ve vezirlerin oturduğu ve yerden ya­rım metre kadar yüksek­likteki sedirin üst kısmında, sadrazamın oturduğu yerin hemen arkasında, padişahın gizlice Divan toplantılarını dinleyebildiği “Kasr-ı Adl” isimli odanın kafesli penceresi bulunurdu. Divanhane'nin bitişiğinde, kapı­dan girilince sağ taraftaki ikinci kubbenin altında Divan-ı Hümayun hacegânı, maliye kalemlerinin hali­fe, kâtip ve şakirt­leri bulunurdu. Bu ikinci kub­be ile üçüncü kubbe arasında yer alan ve reisülküttap tahta­sı ismi verilen bölüm, reisül­küttaba bağlı olarak Divan bürokrasisini yürüten Divan-ı Hümayun kâtiplerinin yeriydi.

 

 

 

Üçüncü kubbenin altında­ki bölüm Divan-ı Hüma­yun'da tutulan defterdarlıkla ilgili her türlü kaydın sandık­lar içinde muhafaza edildiği Defterha­ne-i Amire idi.

 

Sadrazam, Di­vanhane'deki sedir­de, Kasr-ı Adl'e açı­lan kafesli pencere­nin hemen önüne, vezirler ise onun sağ tarafına mevki­lerine göre oturur­lardı. Sadrazamın solunda kadıaskerler yer alır, kapının girişine yakın bir yer­de defterdarlar, onların karşı­sında da nişancı otururdu.