Ocak 22, 2026

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorlu­ğu'nun kurucu unsu­ru, Oğuzların Kayı Boyu'na mensup Karakeçili Türkmenleri idi. İmparatorlu­ğun kurucusu Osman Gazi de bir boy beyi idi. Moğolların önünden kaçarak önce Orta Anadolu'ya, daha sonra da Batı Anado­lu'ya göç eden Kayılar, yolcu­lukları esnasında dağılmışlar ve bu boyun küçük bir parçası Mar­mara bölgesine ge­lip Söğüt'e yerleş­mişti. Beyliğin ilk as­keri kuvvetleri aşi­retlerden oluşuyor­du. Daha sonra beylik büyüdükçe, savaş za­manlarında bir araya gelen aşiret kuvvetleri ihtiyaca ce­vap vermemeye başladı. Orhan Gazi devrinde Türk köylülerden vergi muafiyeti karşılığında “yaya” ve “müsel­lem” adı altında daimi birlik­ler oluşturuldu. Osmanlıların sürekli fütu­hatla büyümesi, yaya ve mü­sellem birliklerinin de yetersiz kalmalarına yol açtı. Bunun üzerine I. Murad devrinden itibaren esir alınan Hıristiyanlardan Kapıkulu as­keri yetiştirilmeye başlandı. Merkezi ordunun kurulmasıy­la birlikte, aşiretler yavaş ya­vaş Osmanlı ordusunda görev yapmamaya başla­dılar. Ancak Osmanlı yönetimi, aşiretleri, fethedilen yerlere iskân ederek, o böl­gelerin Türkleşme­sinde kullanmaya başladı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorlu­ğu, hâkimiyeti altına aldığı toplulukların iktisadi faaliyetlerinin deva­mından yana bir siyaset izledi­ğinden, Türkmenlerin de ha­yat tarzlarına müdahale etme­mişti. Osmanlı yönetimi, aşiretle­ri imparatorluk ekonomisinin parçalarından birisi olarak görmüş ve Türkmenleri aşiretlerine göre sayımlarını yapa­rak bunlara “sancak” veya “kaza” statüsü vermişti. Özel­likle aşiretlerin yetiştirdiği hayvanlara ve üret­tikleri mallara im­paratorlukta ihti­yaç duyulduğu için, Türkmenlerin aşi­ret hayatına devam etmeleri, devlet yö­netiminin işine geli­yordu. Divan-ı Hümayun, aşiretlerin adli veya huku­ki meselelerinin yerinde çözül­mesine yönelik kanun ve emirler çıkarmıştı. Tufan Gündüz'e göre böylece belli bir idari yapılanmaya sahip, yaylak-kışlak mahalleri önce­den tayin edilmiş ve topluca yaptıkları göç hareketleri ta­kip edilebilen kalabalık Türk­men teşekkülleri ortaya çık­mıştı. Osmanlı yönetimi, rahat vergi toplamak ve aşiretlerin yaylak-kışlak güzergâhı ara­sındaki yerleşik halkın rahat­sız edilmemesini sağlamak için konar-göçerleri bir arada tutmaya gayret gösterirdi. Tufan Gündüz'e göre, devlet, nüfusu artan bir aşiretin bölünerek yeni bir cemaat meydana getirme­sine de karışmazdı. Yeni bölünen bir cemaat nüfus du­rumuna göre “mahalle” veya “oymak” adıyla anılırdı. Bunlar başlangıçta ayrıl­dıkları aşiretin bir parçası ola­rak kaydedilirler, eski kethü­dalarının idaresinde kalırlar ve daha önce birlikte konup­ göçtükleri aşiret ile konup­ göçmeye devam ederlerdi. Eğer, nüfus olarak temsil edi­lecek güce ulaşırlarsa kendi iç­lerinden seçtikleri bir kethüda tarafından idare olunurlar, genellikle o kethüdanın adını alırlar ve “cemaat” olarak anılırlardı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorluğu, konar-göçer toplulukları hiç­bir zaman kendine rakip olarak görmemiş, onlara impara­torluk tebaasının bir bölümü ve ekonominin bir parçası olarak bakmış ve asayişi boz­madıkları sürece, üzerlerine girmemişti. Nitekim aşiretler de Celali isyanlarının en yoğun olduğu devrilerde bile, nadir olarak eşkıyalık faaliyetlerine karış­mışlardı. İktisadi açıdan köylüler ve şehirlilerin yanında, Türk­menler üçüncü bir gücü oluşturmaktaydı. Osmanlı yöneti­minin Türkmenlere yönelik özel bir siyaseti yoktu; temel­de iktisadi faaliyetin devamı­na ve asayişe bakılıyordu. Devlet, tebaasından hiçbir grubu diğerinden da­ha üstün ya da daha aşağı seviyede gör­memiştir. Paul Wittek'e gö­re, aşiretler, Osmanlı cemiyetine girerek, bu toplumda Türk unsurunu devamlı olarak kuv­vetlendirip, yenilemişlerdir.

Yorum yazmak için lütfen giriş yapınız

Editörün Son İçerikleri

Osmanlı ve Türkmenler

Osmanlı ve Türkmenler

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri
Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri
Hissi Reddedilme ve Motivasyon

Hissi Reddedilme ve Motivasyon

Editörlerin Son İçerikleri

kaptanfilozof06

Sadece Konuşmak

probiyotik

Osmanlı ve Türkmenler

bubble30
Nielawore

Bizden haberdar olmak için mail listemize kayıt olun