İbrahim Müteferrika’nın 1731'de I.Mahmud'a sunduğu ve Müteferrika Matbaası'nın dokuzuncu kita bı olarak 1732 yayımlanan "Usulü'l-Hikem fi Nizâmi'l- Ümem" yani “Milletlerin Dü zeninde Tutulacak İlmi Usül ler” adlı yapıt, 'siyasetname' türünde bir çalışmadır; daha çok devlet düzeni ve askerlik sanatıyla ilgilidir. Müteferrika I.Mahmud'a bir tür ıslahat projesi gibi sun duğu yapıtında, Avrupa'daki devlet yönetimi şekillerinden bahseder. Bu arada, ilk kez 'nizam-ı cedid' yani 'yeni düzen' deyi mini kullanarak, Os manlı devletinin de, 18. Yüzyıl Avru pa'sında gelişen yeni askerlik düzenlerini mutlaka alıp uygula ması gerektiğini ifade eder.

 

Canikli Ali Pa şa'nın 'Tedâbi rü'l-Gazavat'ı (Tedbir-i Cedid-i Nadir / Tedbir-i Nadir) 17. Yüzyıl nasi hatnamelerine benzer. 1774- 1776 yılları arasında kaleme alınan bu yapıtta, devlet kurumları eleştirilip yapılan ha talar belirlenir; askeri, mali ve idari konular da yapılaması gereken ıslahat üzerinde durulur. Bu dönemin önemli ya zarlarından biri de Ahmed Resmi Efendi'dir. Ahmed Res mi Efendi, 1769'da Halil Pa şa'ya ve 1772'de ise Muhsinzade Mehmed Paşa'ya devlet ile ordunun durumuna dair birer 'layiha sunmuştur. Halil Paşa'ya sunduğu la yihasında, iaşe ve asker top lama sisteminin if las etmiş olduğu nu, askeri kadro lardaki usulsüzlük ler, orduda disiplin ve eğitim üzerinde durmaktadır. Sad razam Muhsinzade Mehmed Paşa'ya sunduğu layihada ise, devletin savaşmak yerine hudutlarını muhafazaya gay ret etmesi gerektiğini savu nur.