Mart 09, 2026

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorlu­ğu'nun kurucu unsu­ru, Oğuzların Kayı Boyu'na mensup Karakeçili Türkmenleri idi. İmparatorlu­ğun kurucusu Osman Gazi de bir boy beyi idi. Moğolların önünden kaçarak önce Orta Anadolu'ya, daha sonra da Batı Anado­lu'ya göç eden Kayılar, yolcu­lukları esnasında dağılmışlar ve bu boyun küçük bir parçası Mar­mara bölgesine ge­lip Söğüt'e yerleş­mişti. Beyliğin ilk as­keri kuvvetleri aşi­retlerden oluşuyor­du. Daha sonra beylik büyüdükçe, savaş za­manlarında bir araya gelen aşiret kuvvetleri ihtiyaca ce­vap vermemeye başladı. Orhan Gazi devrinde Türk köylülerden vergi muafiyeti karşılığında “yaya” ve “müsel­lem” adı altında daimi birlik­ler oluşturuldu. Osmanlıların sürekli fütu­hatla büyümesi, yaya ve mü­sellem birliklerinin de yetersiz kalmalarına yol açtı. Bunun üzerine I. Murad devrinden itibaren esir alınan Hıristiyanlardan Kapıkulu as­keri yetiştirilmeye başlandı. Merkezi ordunun kurulmasıy­la birlikte, aşiretler yavaş ya­vaş Osmanlı ordusunda görev yapmamaya başla­dılar. Ancak Osmanlı yönetimi, aşiretleri, fethedilen yerlere iskân ederek, o böl­gelerin Türkleşme­sinde kullanmaya başladı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorlu­ğu, hâkimiyeti altına aldığı toplulukların iktisadi faaliyetlerinin deva­mından yana bir siyaset izledi­ğinden, Türkmenlerin de ha­yat tarzlarına müdahale etme­mişti. Osmanlı yönetimi, aşiretle­ri imparatorluk ekonomisinin parçalarından birisi olarak görmüş ve Türkmenleri aşiretlerine göre sayımlarını yapa­rak bunlara “sancak” veya “kaza” statüsü vermişti. Özel­likle aşiretlerin yetiştirdiği hayvanlara ve üret­tikleri mallara im­paratorlukta ihti­yaç duyulduğu için, Türkmenlerin aşi­ret hayatına devam etmeleri, devlet yö­netiminin işine geli­yordu. Divan-ı Hümayun, aşiretlerin adli veya huku­ki meselelerinin yerinde çözül­mesine yönelik kanun ve emirler çıkarmıştı. Tufan Gündüz'e göre böylece belli bir idari yapılanmaya sahip, yaylak-kışlak mahalleri önce­den tayin edilmiş ve topluca yaptıkları göç hareketleri ta­kip edilebilen kalabalık Türk­men teşekkülleri ortaya çık­mıştı. Osmanlı yönetimi, rahat vergi toplamak ve aşiretlerin yaylak-kışlak güzergâhı ara­sındaki yerleşik halkın rahat­sız edilmemesini sağlamak için konar-göçerleri bir arada tutmaya gayret gösterirdi. Tufan Gündüz'e göre, devlet, nüfusu artan bir aşiretin bölünerek yeni bir cemaat meydana getirme­sine de karışmazdı. Yeni bölünen bir cemaat nüfus du­rumuna göre “mahalle” veya “oymak” adıyla anılırdı. Bunlar başlangıçta ayrıl­dıkları aşiretin bir parçası ola­rak kaydedilirler, eski kethü­dalarının idaresinde kalırlar ve daha önce birlikte konup­ göçtükleri aşiret ile konup­ göçmeye devam ederlerdi. Eğer, nüfus olarak temsil edi­lecek güce ulaşırlarsa kendi iç­lerinden seçtikleri bir kethüda tarafından idare olunurlar, genellikle o kethüdanın adını alırlar ve “cemaat” olarak anılırlardı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Türkmen Aşiretleri

Osmanlı İmparatorluğu, konar-göçer toplulukları hiç­bir zaman kendine rakip olarak görmemiş, onlara impara­torluk tebaasının bir bölümü ve ekonominin bir parçası olarak bakmış ve asayişi boz­madıkları sürece, üzerlerine girmemişti. Nitekim aşiretler de Celali isyanlarının en yoğun olduğu devrilerde bile, nadir olarak eşkıyalık faaliyetlerine karış­mışlardı. İktisadi açıdan köylüler ve şehirlilerin yanında, Türk­menler üçüncü bir gücü oluşturmaktaydı. Osmanlı yöneti­minin Türkmenlere yönelik özel bir siyaseti yoktu; temel­de iktisadi faaliyetin devamı­na ve asayişe bakılıyordu. Devlet, tebaasından hiçbir grubu diğerinden da­ha üstün ya da daha aşağı seviyede gör­memiştir. Paul Wittek'e gö­re, aşiretler, Osmanlı cemiyetine girerek, bu toplumda Türk unsurunu devamlı olarak kuv­vetlendirip, yenilemişlerdir.

Yorumlar

  • Bir devletin temel taşları

Yorum yazmak için lütfen giriş yapınız

Editörün Son İçerikleri

Tehlikeli Asteroidler

Tehlikeli Asteroidler

Asteroid­ Kuşağı

Asteroid­ Kuşağı

Camın Kimyası

Camın Kimyası

İlk Programcı: Augusta Ada King

İlk Programcı: Augusta Ada King

Editörlerin Son İçerikleri

kaptanfilozof06

Yorgunken Çalışmaya Devam Etmek

probiyotik

Tehlikeli Asteroidler

bubble30
Nielawore

Bizden haberdar olmak için mail listemize kayıt olun