Pençik oğlanı, Farsça “beşte bir” anlamındaki “pençüyek”ten Türkçeleşmiş bir deyimdi. Savaş ve akınlarda tutsak alınan her beş kişiden biri, vergi olarak dev lete veriliyor; bunlardan kızların, güzel ve yetenekli olanları, sara yın harem hazinesine ayrılıyor, diğerleri köle pazarlarında satılı yordu. Erkek tutsaklar da “şirhor” (henüz bebe), “beççe” (3- 8 yaşın da), “gulâmçe” (8-12 yaşlarında), “gulâm” (buluğa ermiş), “sakallı” (yaşı geçkin), “pir” (ihtiyar) ola rak gruplandırılıyor; gulâmçe ve gulâmların sağlıklı olanları asker adaylığına ayrılıp diğerleri yine satılarak hazineye gelir sağlanı yordu. Karamanoğulları, Aydıno ğulları beyliklerinde de uygula nan Pençik yasasını, Osmanlıla rın da 1360'lardan başlayarak benimsedikleri; “seçmece” tutsak gençlerden bir ordu kurmaya yö neldikleri anlaşılıyor.

Askere duyulan gereksinim ve Pençik Kanunu'nun ancak sa vaş ve akınlar söz konusu oldu ğunda geçerli olması nedeniyle, 15. yüzyıl başında daha düzenli işleyecek bir sistem öngörülerek, Rumeli topraklarında yaşayan Osmanlı uyruğu Hıristiyan aile lerden -yine bir tür pençik vergi si gibi - işe yarar gençler, “devşir me oğlanı” adıyla alınmaya baş lanmış; bunun için bir de Devşir me Kanunu konulmuştur. Zamanla Bulgaristan, Yuna nistan, Sırp ve Ulah memleketle rini, Arnavutluğu, Bosna ve Her­sek'i, Macaristan'ın büyük bölü münü kapsayan Osmanlı toprak larında yaşayan Hıristiyan aile­lerden, üç beş yılda bir, Devşirme Kanunu'na göre, 8 ila 20 yaşları arasındaki sağlıklı “seçmece” gençler devşirilmesi, 17. yüzyıl sonlarına kadar sürmüştür.

Os manlı belgelerinde, “esnaf-ı tâife- i döğşürme-i gulâman” olarak ge çen devşirme oğlanlarını, 16. yüzyıla kadar beylerbeyleri, san cakbeyleri ve kadılar devşirirler ken, bu işlemin giderek iltimas ve rüşvete bulanması üzerine, mer kezden, Yeniçeri ağasının onayı ile ocağın büyük zabitlerinden, her bölgeye ayrı ayrı devşirme eminleri atanmaya başlanmışsa da, rüşvetle oğlan vermekten kurtulma, önlenememiştir.